Aleviliğin Alt Kolları ve Yayıldığı Yerler

01.12.2020
Aleviliğin Alt Kolları ve Yayıldığı Yerler

Esasen İsimlendirme başlığı altında verdiğimiz tasavvufi, mezhebî ve mikro- etnik nitelemeler, aynı zamanda Alevî geleneğin alt kollarıdır.

Günümüz Alevîliğin ana kolunu teşkil eden Bektaşîlik, Balum Sultan’la başlayan yeni yapılanma döneminde Hacı Bektaş’ta bulunanlarla yeni gelenler arasındaki nüfuz çekişmesine bağlı olarak ikiye bölünmüştür. Merkez tekkede bulunanlar kendilerini “bel evladı” olarak neseben, Hacı Bektaş’a nispet ederek Çelebiler/Dede kolunu oluştururlar. Balum Sultan erkânına bağlı kalanlar ise kendilerini “yol evladı” kabul ederek Babagan/Babalar kolunu oluştururlar. Bu bölünme 1826 sonrası gelişmelere paralel olarak “Dedebabalık” unvanının kullanımıyla adeta tescillenmiştir.

S. Faroqhi’nin de tespit ettiği gibi Bektaşîlik, Anadolu ve Balkanlar’da sadece Türklerin yoğun olarak bulunduğu bölgelerde yayılma ve zaviye sahibi olma imkânı bulmuştur. Bu coğrafyanın dışında bulunan Mısır ve Kerbela zaviyeleri de buralara yerleşen Türklere hitap etmektedir. Bugün Bektaşi ocaklarının çoğunluğu Çelebiler koluna bağlıdır. Bunların meşhurları arasında; Karadonlu Can Baba Ocağı, Şeyh Bircan Ocağı, Şeyh Samit Ocağı, Seyyid Güvenç Ocağı, Seyyid Baba Ocağı, Sarı Saltık Ocağı, Derviş Abdal Ocağı, Celal Abbas Ocağı, Garip Musa Ocağı, Hüseyn Abdal Ocağı, Pir Sultan Ocağı, Koca Haydar Ocağı, Sarı Mecd’in Ocağı, Üryan Hızır Ocağı, Seyyid Mahmud Hayrani Ocağı, Seyyid Sabur Ocağı, Hubyar Ocağı, Ayşa Bacılar Ocağı, Kamber Abdal Ocağı, Hıdır Abdal Ocağı, Seyyid Baba Ocağı sayılabilir.

Bu ocakların bağlandığı pir ocakları ve rehber ocakları da vardır. Bu ocaklar Doğu ve Orta Anadolu’da Tunceli, Erzincan, Sivas, Tokat, Amasya, Çorum gibi iller başta olmak üzere tüm Anadolu’ya yayılmış vaziyettedir. Babagan’ın Batı Anadolu’da ocakları bulunmakla beraber, özellikle İstanbul ve Rumeli’de yayıldığı bilinmektedir. Babagan’ın kontrolündeki büyük Bektaşi dergâhları; Seyyid Ali Sultan (Dimetoka), Abdal Musa (Tekke/Elmalı), Dürbalı Sultan, Şehitlik (Rumelihisarı), Şah Kulu (Merdivenköy) bulunmaktadır. Bunların dışında, Şucaaddin ve Uryan Baba, Geyikli Baba, Emrem Yunus Sultan, Hasan Dede, Kolu Açık Hacım Sultan, Resul Baba, Saltuk Baba, Gül Baba… gibi ocakları vardır.

Arnavutluk’ta bulunan Bektaşi tekkesi 1925’de tekke ve zaviyelerin kapatılmasından sonra müstakil hareket ederek ayrı bir kol oluşturur. Günümüzde fiilen faaliyette olan tekkenin ABD’de de bir şubesi bulunmaktadır. Diğer Alevî zümrelerinden Ali Zeynelabidin soyundan geldiklerini iddia eden Ocakzadelilerin İmam Zeynel Abidin Ocağı (Malatya), Ağuçan Ocağı (Elazığ), Kara Pirbad Ocağı (Sivas) ve Şah Şadıllı Ocağı (Sivas) olmak üzere dört büyük ocakları vardır. Adana’dan Balıkesir Edremit’e kadar Toroslar boyunca dağlık alanda yerleşen Tahtacılar da Yanyatır ve Hacı Emirli olmak üzere iki büyük ocağa ve bunlara bağlı oymaklara ayrılırlar. Bunların yanında Tokat Zile yöresindeki Sıraçlar, Kahramanmaraş civarındaki Abdallar gibi mikro-etnik Alevî zümreleri bulunmaktadır.

YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.