Bulut Bilişimin Özellikleri

Bulut Bilişimin Özellikleri

Servis sağlayıcılar bulut teknolojileri üzerinden sunulan hizmetleri yeni pazar olarak görmekte ve kar elde etmek için bu yeni teknolojiyi denemektedirler.

Bulut servisleri için uygulamanın sadece web tabanlı olması yeterli değildir. Uygulamaların veya servislerin doğru bir bulut bileşeni olarak tanımlanması için birtakım özellikleri taşıması gerekmektedir. Aşağıdaki şekilde de görüldüğü gibi bulut hizmeti bu beş anahtar özelliği barındırmalıdır. Bu bileşenler isteğe bağlı kendi kendine hizmet, geniş ağ erişimi, ortak kaynak havuzu, hızlı esneklik ve ölçülebilir hizmet olarak belirlenmiştir.

Bulut Hizmetlerinin Genel Özelliği
Bulut Hizmetlerinin Genel Özelliği

İsteğe Bağlı Kendi Kendine Hizmet

İsteğe bağlı kendi kendine hizmet, kullanıcıların bulut teknolojileri servis sağlayıcısından destek almadan veya zorunlu birtakım bilgileri içeren bir formu doldurup hizmet sağlayıcının destek personeline iletmeden talep ettiği bulut hizmetini alması anlamına gelir.

Hizmet talebi, talebin bedelinin ödenmesi ve müşteriye teslimi aşamaları bir ara yüz üzerinden otomatikleştirilmiştir. Bulut hizmetinin isteğe bağlı kendi kendine hizmet özelliği barındırması müşterinin istediği anda hizmeti alabilmesi yönünde servis sağlayıcıyı çok rahatlatarak yükünü hafifletmektedir. Geleneksel yöntemlerde kaynak tahsisi ve kullanıma alınma süresi günler veya haftalar alırken, bulut bilişim, ihtiyaç duyulan kaynaklara hızlı ve kolay bir şekilde erişim imkânı sunmaktadır.

Geniş Ağ Erişimi

Bulut bilişim teknolojileri üzerinden sunulan hizmetler kolay erişilebilir olmalıdır. Kullanıcıların bulut hizmetlerine ve uygulamalarına erişimi temel bir ağ bağlantısı üzerinden gerçekleştirilebilmelidir. İnternet bağlantı hızları ve bant genişlikleri artmasına rağmen çoğu kullanıcı hâlen daha yerel ağa göre yavaş bağlantı hızlarına sahiptir. Bu durumda servis sağlayıcı hizmetleri sunarken kullanıcıdan yüksek bant genişliği gerekliliği istememelidir.

Ortak Kaynak Havuzu

Ortak kaynak havuzu, BT kaynaklarının bir havuzda toplanması ve ihtiyaca göre bu havuza yeni kaynakların eklenerek kullanıcılardan gelen taleplerin karşılanmasıdır. Bu kaynak havuzunun oluşturulmasında kapasite planlaması etkin bir faktördür.

Kapasite planlaması bir kuruluşun BT kaynaklarının, ürünlerinin ve hizmetlerinin gelecekteki taleplerini belirleme ve yerine getirme işlemidir. Bu kapsamda, kapasite belirli bir zaman döneminde BT kaynağının ortaya koyabildiği işin maksimum miktarını temsil eder. BT kaynak kapasitesi ve onun talebi arasındaki tutarsızlık sistemin ya verimsiz ya da kullanıcı ihtiyaçlarını yerine getiremez hâle gelmesine neden olabilir. Kapasite planlaması, tahmin edilebilir verimlilik ve performans elde etmek için bu tutarsızlığın minimize edilmesi üzerine odaklanmaktadır.

Hızlı Esneklik

Hızlı esneklik, bulut hizmetlerinin müşteri memnuniyeti temin ederek hızlı ve esnek bir şekilde sunulmasıdır. Servis kapasitesinin gerektiğinde artırımı için servis sağlayıcı gerekli alt yapı esnekliğine sahip olmalıdır. BT kaynakları ihtiyaç hâlinde yeni disk, sunucu, depolama ünitesi artırımına uygun bir şekilde dizayn edilmelidir.

Tercih edilen ürün yelpazesi yatay olarak büyüyebilmeli, kaynaklar kullanıcı talep ettiği takdirde kullanıma hızlı bir şekilde sunulmalıdır. Veri merkezlerinin oluşturulmasında alt yapıyı büyük tutmak ve kaynakları atıl bekletmek servis sağlayıcının maliyetlerini etkileyecektir. Özellikle enerji tüketimi ve soğutma büyük gider kalemi oluşturacaktır.

Ölçülebilir Hizmet

Ölçülebilir hizmet, servis sağlayıcılar tarafından bulut hizmetlerin müşterilere sunulmasının BT kaynakları açısından ücretlendirilmesidir. Fiziksel ya da sanal kaynakların kullanımı, bant genişliği, tüketilen zaman, kullanılan depolama alanı gibi çeşitli ölçüm parametrelerine sahip olmasıdır. Talep edilen sunucu üzerindeki işlemci, bellek ve depolama alanları ölçülebilir bir parametre olup, servis sağlayıcı tarafından saatlik ya da günlük kullanıma göre ücretlendirilmektedir.

Servis sağlayıcılar tarafından sunulan ölçülebilir servislerin karakteristik özelliği müşterilerin kullandıkları hizmetin bedelini ödemesidir. Servis sağlayıcı tarafından uygun bir ölçek belirlendikten sonra bu ücretlendirme kaynak kullanımına ve süresine göre fiyatlandırılır. Kullanıcılar talep ettikleri hizmetler bu tarifeye göre faturalandırılmaktadır.

Bulut Bilişim Servis Modelleri

Bulut bilişim servis modelleri, kullanıcı ihtiyaçlarına göre servis sağlayıcılar tarafından birtakım hizmetlerinin bir araya getirilerek sunulmasıdır. Bulut tabanlı hizmetlerinin başarıya ulaşabilmesinde doğru servis modeli çözümünün müşteriye önerilmesi kritik öneme sahiptir. Bu önem aslında sunulan servis modellerinin servis sağlayıcı ya da kullanıcılara sağladığı imkânların ve sorumlulukların doğru şekilde anlaşılmasına bağlıdır. Aşağıdaki şekilde görüldüğü üzere bu katmanların geleneksel BT göre yetki ve paylaşımları gösterilmiştir.

Geleneksel BT ile Iaas, Paas ve Saas Karşılaştırılması (Mitrevski, 2012)
Geleneksel BT ile Iaas, Paas ve Saas Karşılaştırılması (Mitrevski, 2012)

Yukarıdaki şekilde görüldüğü gibi sistem yöneticileri ve kullanıcılar için üç farklı hizmet modeli sunan bulut yapıları, büyük veri merkezlerinin yönetiminden sorumlu olan sistem yöneticilerinin iş yükünü hafifletmektedir. Servis sağlayıcılar ve kullanıcılar arasında yetki paylaşımı yapılarak sistem üzerindeki sorumluluk alanları net bir şekilde ortaya koyulmaktadır. Bu hizmetler kullanıcılara tek olarak sunulabildiği gibi ihtiyaca yönelik olarak bir kombinasyon şeklinde farklı katmanlarda hizmetler sunabilmektedir.

Servis Modelleri Üzerinde Çalışan Ticari Uygulamalar
Servis Modelleri Üzerinde Çalışan Ticari Uygulamalar

Bulut bilişim servis modelleri tanımlanırken Yazılım Hizmeti (Software as a Service, Saas), Platform Hizmeti (Platform as a Service, Paas) ve Altyapı Hizmeti (Infrastructure as a Service, Iaas) olarak yaygın olarak kullanılmaktadır. Yukarıdaki şekilde görüldüğü gibi Bulut Bilişim servis modelleri NIST tanımına göre ve sık olarak kullanılan üç hizmet modeli olarak incelenecektir;

  • Altyapı Hizmeti (Iaas)
  • Platform Hizmeti (Paas)
  • Yazılım Hizmeti (Saas)

Altyapı Hizmeti

Bulut alt yapı hizmeti, servis sağlayıcılar tarafından geleneksel BT ihtiyaçlarına göre bilişim alt yapısı oluşturan temel bileşenlerin sunulduğu bir platformdur. Bu temel bileşenler kullanıcı ihtiyacı olduğunda kiralanır ve kullanıldıkça ödenir (Mirzaoğlu, 2011).

Servis sağlayıcı tarafından Sanallaştırılmış Sunucu, Ağ ve Depolama Kaynakları Hizmet Seviye Sözleşmesi (Service Level Agreement, SLA) kapsamında müşteri ya da kullanıcı ile karşılıklı olarak imzalanarak kullanılmaya başlanır. Bu hizmet sözleşmesi hizmetin süresini, sonlanma koşullarını ve sonlandıktan sonra verinin saklanma süresini içerir. Servis sağlayıcı tarafından sağlanan BT kaynakları, servis sağlayıcının sanallaştırılmış veri merkezinde tutulur.

Kullanıcılar web üzerinden bu alana güvenli bir şekilde erişim sağladıktan sonra sunucular üzerinde istedikleri yapıyı kurup yönetebilirler. Bu sanal makineler üzerine istedikleri işletim istemlerini Windows, Linux ya da diğer işletim sistemlerini kurabilirler. Sanallaştırma katmanından başlayarak geriye doğru sanal makine gözlemcisi sunucular, depolama ve ağ kaynakları gibi servis sağlayıcının veri merkezinde bulunan fiziksel donanımın yönetimi ve bakımı servis sağlayıcı tarafından yapılır.

Fiziksel yapı servis sağlayıcının veri merkezinde yer almasına rağmen kullanıcı işletim sistemi ve üzerindeki yapılara tam yetki ile erişime sahiptir. Kullanıcı işletim sistemi üzerindeki güncellemeler ve anti virüs yazılımın güncellenmesinden sorumludur. Ayrıca kullanmış olduğu yazılımların yama ve güncellemeleri de kullanıcıya aittir.

Alt yapı hizmeti çoğu müşteri için büyük kolaylıklar ve faydalar sağlamasının yanı sıra bazı müşterileri için sistemin üzerinde kontrolün kaybedilmesi gibi dezavantajlı durumlara sebep olabilmektedir. İhtiyaç duyulan fiziksel kaynakların iyi takip edilememesi sonucu bu kaynakların ihtiyacı olandan daha fazla işlemci ve ram tüketmesine sebep olabilir. Bu da aylık olarak kesilen faturalarda yüksek ücretlerin kullanıcılara yansımasıdır. Amazon alt yapı hizmeti (Elastic Compute Cloud, EC2) ve Rackspace gibi yukarıdaki şekilde de dünya genelindeki bulut alt yapı hizmetleri sağlayan servis sağlayıcılar yer almaktadır.

Platform Hizmeti

Platform hizmeti, servis sağlayıcılar tarafından uygulamanın geliştirip yayınlanması için ihtiyaç duyulan bileşenlerin bir platform hâlinde kullanıcıya sunulmasını amaçlayan bir hizmet modelidir.

Kullanıcılar uygulama için tercih ettikleri işletim sistemi ile birlikte, yazılım geliştirme ortamı, web sunucu ve veritabanı sunucularını içeren bir ortama sahip olurlar. Platform hizmeti sayesinde kullanıcılar kendi alt yapılarını kullanmadan ya da kullanmaya ihtiyaç duymadan gerekli olan tüm yazılım kütüphaneleri birlikte bu ortamda çalışırlar. Platform hizmetinde servis sağlayıcılar; geliştirme, entegrasyon ve test ortamları için kullanıcılara farklı çözümler sunmaktadır. Yazılımın ihtiyaç duyduğu sunucular üzerinde yük dengeleme yapmak, sorguları ve istekleri hafızada tutmak gibi gelişmiş özellikleri ve bunların alt yapılarını kendisi sağlar. Kullanıcı sadece bu hizmetleri sunucu sayısına göre talep eder, kiralar ve karşılığında ücretini öder.

Kullanıcı sadece uygulama ve veritabanı üzerinde tam yetkiye sahiptir. Servis sağlayıcı yazılımın ya da uygulamanın nasıl geliştirildiği üzerinde herhangi bir yetkiye sahip değildir. Sadece geliştirilen uygulamanın ihtiyaçlarını; bant genişliği ve yük dengeleyici gibi için çözümler sunar. Geliştirilen ortamdaki uygulama ile ilgili tüm yetki kullanıcıya aittir. Ancak geliştirme ortamı kişiselleştirmeye açık değildir. Platform hizmeti, geliştirilen uygulamanın izlenmesine imkân vermekte ve kullanıcı tarafından analiz edilebilmektedir. Uygulamanın ihtiyacı olan yeni bir sunucu platforma eklenerek yatayda olarak ölçeklenebilmektedir. Dikey olarak ölçeklenebilme yedekli sistemlerde önerilmesine rağmen bulut ortamlarında daha çok yatay olarak ölçeklendirilme tercih edilmektedir.

Google App Engine platform hizmeti, “force.com” ve Windows Azure gibi yukarıdaki şekilde de dünya genelindeki bulut platform hizmetleri sağlayan servis sağlayıcılar yer almaktadır. Bulut platform hizmetinin en büyük avantajlarından birisi kullanıcılara ölçeklenebilir bir alt yapı ve depolama imkânı sunmasıdır (Rimal vd., 2011). Yazılım geliştiricilerin kodlarının güvenli bir ortamda tutulduğu ve birlikte yazılım geliştirme imkânı sağlayan bu platform özellikle küresel bazda çalışan yazılım firmaları için vazgeçilmez bir fırsat oluşturmuştur.

Yazılım Hizmeti

Yazılım Hizmeti, herhangi bir özelleştirilmiş ortama ihtiyaç duyulmadan servis sağlayıcılar tarafından uygulamaların internet üzerinden erişilebilmesine imkân veren hizmet modelidir. Kullanıcılar uygulamanın üzerinde çalıştığı bulut altyapısı ve platformunu yönetmezler. Sadece servis sağlayıcının sağlamış olduğu uygulama ve bu uygulamanın bileşenleri üzerinde kullanım hakkına sahiptirler. Müşterilere uygulama erişimi için ayrı bir kullanıcı açılır ve bu uygulamaları kullanmaları sağlanır.

Uygulama kullanıcılar arasında paylaştırılarak, web tarayıcılar üzerinden kullanıcıya sunulduğundan herhangi bir istemci gerekliliği söz konusu değildir. Kullanıcılar yukarıdaki şekilde görüldüğü gibi sadece uygulamanın kullanım hakkına sahiptirler. Office 365 ve Google dokümanlar yaygın olarak kullanılan yazılım hizmet modeli uygulamalarındandır. Geleneksel BT üzerindeki tüm yetki ve sorumluluklar bulut yazılım hizmeti ile birlikte tam olarak servis sağlayıcıya geçmiştir. Platform hizmetindeki yetkilere ek olarak veri tabanı ve uygulama kısmının yönetimi de servis sağlayıcıya geçmiştir. Günümüzde çoğu servis sağlayıcı uygulamaların kişiselleştirilmesine imkân vermemektedir. Çünkü kişiselleştirme arka tarafta servis sağlayıcı üzerine yeni maliyetler eklemektedir.

Kullanıcı tarafından kısıtlı olarak yapılan değişiklikler uygulamanın yeni versiyonu ile birlikte sıfırlanır ve kullanıcı tarafından tekrardan yapılması ya da servis sağlayıcı tarafından yeniden geliştirilmesi gerekmektedir. Her iki taraf için zaman kaybı ve ek iş olarak görülen bu olay son kullanıcıya bir bedel olarak yansıtılabilmektedir. Bulut yazılım hizmeti, uygulama yazılımlarının özelliklerine göre farklı şekilde isimlendirilebilir. Masaüstü hizmeti, iş süreci hizmeti, test ortamı hizmeti, iletişim hizmeti gibi isimlerde bulut servis modelleri yazılım hizmeti yerine kullanılabilir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir