Canlıların Yapısında Bulunan Nükleik Asitler

30.05.2022
Canlıların Yapısında Bulunan Nükleik Asitler

Canlılarda meydana gelen yaşamsal olaylar nükleik asitlerdeki bilgilerle kontrol edilir.
Bu nedenle nükleik asitlere yönetici moleküller de denir. Nükleik asitlerin iki önemli
görevi vardır; hücredeki metabolik faaliyetleri yönetmek ve kalıtımı sağlamak.
Nükleik asitler nükleotit denilen birimlerden oluşur. Bir nükleotit; bir tane azotlu organik
baz, bir tane beş karbonlu şeker ve bir tane fosfattan oluşur.

Nükleik asitlerin yapısında
bulunan azotlu organik bazlar beş
çeşittir. Bunlar adenin, timin, urasil,
sitozin ve guanin bazlarıdır.
Azotlu organik bazlar yapısal
olarak pürin ve pirimidin olmak
üzere iki gruba ayrılır. Adenin ve
Guanin bazları pürin gubuna,
sitozin, timin ve urasil bazları
pirimidin grubuna girer. Nükleotidler
taşıdıkları azotlu organik baza
göre adlandırılır. Yapısında adenin
bulunuyorsa adenin nükleotidi,
sitozin bulunuyorsa sitozin
nükleotidi gibi.
Adenin, Guanin ve Sitozin bazları hem DNA’nın hem de RNA’nın, Timin bazı sadece
DNA’nın, Urasil bazı ise sadece RNA’nın yapısında bulunur.
Nükleik asitlerin yapısına katılan 5C’lu şeker iki çeşittir. Bunlar; Riboz ve
deoksiriboz’dur.
DNA ve RNA olmak üzere iki çeşit nükleik asit bulunur.

DNA (Deoksiribo Nükleik Asit)

DNA kalıtım materyalidir. Saç rengi, göz rengi gibi birçok
özelliği belirleyen genetik bilgi DNA ile taşınır. Hücredeki
tüm proteinlerin sentezi DNA’nın kontrolünde gerçekleşir.
DNA’nın pürin bazları adenin ve guanin; pirimidin bazları
da sitozin ve timindir. Bu bazlardan adenin A, guanin G,
sitozin S ya da C, timin ise T harfi ile gösterilir.
DNA çift zincirli bir moleküldür. DNA’nın bir zincirindeki
adenin daima diğer zincirdeki timinle, guanin ise diğer
zincirdeki sitozinle eşleşerek aralarında zayıf hidrojen
bağları kurulur. Dolayısıyla DNA’daki adenin sayısı timine,
guanin sayısı sitozine eşittir. Buna göre DNA zincirlerinden
birinin baz sırası bilinirse diğerinin de baz sırası kolayca
bulunabilir.
Genetik bilginin yeni hücrelere aktarılması DNA
molekülüyle sağlanır. Hücre bölünmesi sırasında DNA
molekülleri eşlenir ve yavru hücrelere eşit olarak aktarılır.
DNA molekülü tüm canlı hücrelerde ortak olarak bulunur
ve aynı nükleotidlerden oluşur. Yani DNA molekülü tüm
canlılarda adenin, guanin sitozin ve timin nükleotitlerinden
oluşur. Canlıların farklı özelliklere sahip olmasının nedeni;
bu dört çeşit nükleotitin farklı dizilimlerde olmasıdır.

DNA’nın iki temel görevi vardır:

  • DNA molekülü protein sentezini kontrol ederek hücredeki metabolik olayları yönetir.
  • DNA, hücre bölünmesi sırasında kendini eşleyerek canlıya ait kalıtsal özelliklerin yeni
    hücrelere aktarımını (kalıtımı) sağlar.

RNA (Ribonükleik asit)

RNA molekülü DNA’dan aldığı genetik bilgi
ile protein sentezini gerçekleştirir. Yapısında
riboz şekeri vardır. Tek zincirli bir moleküldür.
RNA molekülü DNA gibi kendini eşleyemez ve
onaramaz. RNA molekülünde timin organik
bazı bulunmaz, timin yerine urasil bazı vardır.
RNA, prokaryot hücrelerde sitoplazma ve
ribozomlarda; ökaryot hücrelerde çekirdek,
çekirdekçik, sitoplazma, ribozom, mitokondri
ve kloroplastlarda bulunur.
RNA molekülü üç çeşittir. Bunlar;
• mRNA (mesajcı RNA),
• rRNA (ribozomal RNA)
• tRNA (taşıyıcı RNA)

Mesajcı RNA (mRNA)
Ökaryot hücrelerde DNA çekirdekte bulunur. Hücre bölünmesi haricinde hiçbir zaman
çekirdek dışına çıkamaz. Protein sentezi sitoplazmada bulunan ribozomlarda gerçekleştiği
için DNA’daki bilginin ribozomlara taşınması gerekir. mRNA protein sentezi için gerekli
olan genetik bilgiyi DNA’dan alıp sitoplazmadaki ribozoma taşır.
Taşıyıcı RNA (tRNA)
tRNA’lar protein sentezi için gerekli olan amino asitleri sitoplazmadan alarak ribozoma
taşır. tRNA tek zincirden oluşan bir moleküldür. Ancak kendi üzerinde katlanıp zayıf
hidrojen bağı ile bağlanarak üç boyutlu özel bir şekil alır. Her bir tRNA molekülü kendine
özgü bir amino asidi bağlayıp protein sentezine katılması için ribozoma taşır.
Ribozomal RNA (rRNA)
Ribozomal RNA, proteinlerle birlikte ribozomların yapısına katılır. Hücrede en fazla
bulunan RNA çeşitidir. Ribozomal RNA’lar, çekirdekçikte sentezlenir.

YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.