Diş Tanımı ve Diş Çürüklerinin Nedenleri

09.02.2022
Diş Tanımı ve Diş Çürüklerinin Nedenleri

Diş,  çene kemiklerinin diş yayı üzerine yerleşmiş sivri uçlu yapıdır. Sindirim sisteminin başlangıcında; besinlerin kesilmesi, ufalanması, koparılması ve kendini destekleyen dokuların korunmasına ve gelişmesine yardımcı bir organdır. Çocuklarda 20, yetişkinlerde 32 adettir.

Diş, dentin (dentin dişin savunma organıdır) denen bir çeşit kemikten oluşur. Yapısında kollojen lifler ve kalsiyum tuzları bakımından zengin bir ana madde vardır. Vücudun en sert dokusu olan diş minesinin yaklaşık %95’i inorganik kalsiyum tuzlarından, %5’i organik maddelerden oluşur.

Diş minesi altıgen apatit kristalleri şeklinde düzenlenmiştir. Minenin yapısına giren kalsiyum tuzları, organik diş taslağı üzerinde yavaş yavaş çökelerek birikir ve kristalleşir. Bu birikme fetüs döneminde başlar. Anne, gebelik süresince bazı ilaçlar alırsa veya çocuk mine oluşumu sırasında bir hastalık geçirirse mine birikimi aksaklığa uğrayabilir. O zaman dişler sarı, gri veya kahverengi olur. Bazen de eksik (hipoplazik) olarak oluşur.

Beslenme ve Diş Oluşumu

Dişlerin yaşam evresi;

  • çene kemiği içinde dişlerin oluşumu ve kalsifiye olması,
  • dişlerin çıkması ve köklerinin gelişmesi ile ilgili olgunlaşma dönemi,
  • dişlerin ağızda kalma dönemi

olmak üzere başlıca üç döneme ayrılır.

Diş sağlığında gebeliğin ilk üç ayındaki beslenme büyük rol oynar. Tüm besin ögeleri diş gelişimini doğrudan veya dolaylı olarak etkiler. Doğrudan etkileyen en önemli besin ögeleri; protein, kalsiyum, fosfor, magnezyum, D vitamini, C vitamini, A vitamini ve flor’dur.

Diş Çürükleri

Bakterilerin ürettiği asidin mine tabakasında demineralizasyona yol açması ve diş yapısının proteolitik olarak yıkılması sonucu “diş çürükleri” oluşur.

Diş çürükleri, dişlerin çiğneme yüzeylerinde kahverengi, siyah gibi koyu renklerde görülen, dişlerin birbiriyle yan yana temas ettikleri ara yüzlerinde ise, ya tebeşirimsi beyaz olarak izlenebilen ya da sadece röntgenle tespit edilebilen, bakterilerin neden olduğu hastalıklardır.

Diş yapısının proteolitik olarak yıkılması sonucu “diş çürükleri” oluşur.

Diş yapısının proteolitik olarak yıkılması sonucu “diş çürükleri” oluşur.

Diş çürüğü (carries densium), çürüme olayları dizisinin son döneminde ortaya çıkan mikroskobik madde kaybının dişte oluşturduğu kovuğun adıdır. Çürük ve oyulmuş bir diş koyu renkli boşluğuyla kolayca tanınır. Fakat bazen çürük çukurcuğu gizli kalır ve diş hekimi ancak yardımcı teşhis vasıtalarıyla (diş röntgeni gibi) teşhis koyabilir. Çürük daima dişin yüzeyinden başlar ve ilerleyerek dentin tabakasına erişir.

Dentin, mineden çok daha fazla organik madde içerir ve bu nedenle de çürük bu tabakada daha çabuk yayılarak dentini adeta bir burgu gibi deler. Fakat çürüğün ilerleme hızı, kişiden kişiye ve dişten dişe değişiklik gösterir. Çürüme (çürük) süreci, diş plağı üzerinde oluşan ve bakteri metabolizması sonucu meydana gelen asit üretimi ile başlar. Enamel (mine) yüzeyinin dekalsifikasyonu pH’yı kritik düzeyin üzerine çıkaran tükürüğün tamponlayıcı etkisi başlayana kadar devam eder.

  • Çürük; diş minerali ve plak arasındaki fizyolojik dengenin bozulmasıyla oluşur.
  • Diş plağı, diş yüzeyine yapışan çok sayıda bakteriden meydana gelir.
  • Bu plak bakterileri, enerji sağlamak için karbonhidratları metabolize eder ve yan ürün olarak organik asitler üretir.
  • Bu asitler, dişin kristal yapısının çözünmesi ile çürük lezyonu oluşmasına sebep olur.
  • Çürük aktivitesindeki artış, bakteri aktivitesinin yüksek ve diş yüzeyindeki plak pH’sının düşük olduğunu gösterir.
  • Karbonhidrat olmadığı zaman, çok az bir bakteri aktivitesi olur ve diş yüzeyi civarında pH artar. Kritik pH değeri 5.5’tir.

Diş Çürüklerinin Oluşmasında Etkili Olan Faktörler

1Duyarlı diş yüzeyi

2Asit üreten mikroorganizmalar

3Mikroorganizmalar için uygun besin artıkları

4-Diğer faktörler: zaman, diş etlerindeki patalojik durumlar, ağız hijyeni, parmak emme, emzik kullanma, biberon kullanımı, kazalar ve travmalar, kalıtım, cinsiyet, immünolojik faktörler.

Diş çürüklerinin oluşumu şöyle açıklanmaktadır. Ağızdaki sert dokular ve dişler üzerinde bakteriler, bakterilerin dişe tutunmak için salgıladıkları dekstran ismindeki yapışkan madde ve yiyecek artıklarından oluşan bakteri plağı olarak adlandırılan bir tabaka bulunur.

Plağın içindeki bakteriler küçük yiyecek artıklarını sindirerek organik asitleri açığa çıkarırlar. Bu asitler, dekstran nedeniyle uzun süre dişle temas ettiği için, dişin minesinin mineral dokusunu çözerek bozulmasına, sonucunda da dişin çürümesine sebep olmaktadır. Karbonhidratlar ağız florasındaki mikroorganizmalar tarafından kullanılıp asitlere kadar parçalanırlar. Oluşan asit diş minesinin inorganik apatit kristallerini ayrıştırır.

Kristallerin ayrışması için genellikle aylar geçer. Belirti vermeyen bu süre sonunda dişte kavite (oyuk) oluşur. Organizmanın bu kaviteyi onarım gücü yoktur. Bu aşamada uygun tedavi yapılmazsa çürük dişin sert dokularında ilerler ve pulpa dokusuna ulaşır. Tedavi edilmediğinde dişin çekilmesi ile sonlanır.

Tükürük etkisi

  • Tükürük asit oluşumunu engeller
  • Diş yüzeyinde bakteri üremesini engeller
  • Besin artıklarının temizlenmesini sağlar
  • İçerdiği kalsiyum, fosfor ve flor iyonları diş minesinin remineralizasyonunu sağlar.

Besinlerin Kariyojenitesini (çürük oluşturma kapasitelerini) Etkileyen Faktörler

Yiyeceğin çürük yapma potansiyeline kariyojenite denir. Diş çürüğünün oluşabilmesi için dental plakta ortamın asite dönüşmesi gerekir. Yiyeceklerin kariyojeniteye göre sınıflandırılması konusuna duyulan ilgi yüzlerce yıl öncesine dayanır. Besinler, bakteriyal hareketin temeli olan fermente karbonhidratları içermesine rağmen, kariyojeniteleri; yiyeceklerin yenme sırası, zamanı, beraberinde bulunan antikariyojenik faktörler gibi başka faktörlerden de etkilenir. Bir besin maddesinin çürük yapmıyor olarak nitelendirilmesi ancak laboratuvar bulgularının klinik araştırmalarla desteklenmesiyle mümkün olsa da genel bir kural olarak asidik yapıda olmayan besin maddelerinin çürük oluşturmadığı kabul edilir.

Flor

Diş minesini ağızda oluşan asitlere karşı daha dirençli bir yapıya kavuşturmak çürüğü önlemenin en önemli yollardan biridir. Bu da öncelikle flor kullanımını gerektirmektedir. Flor, insan vücudunda az miktarda bulunan bir mineraldir. Daha çok kemik ve dişlerle tiroid bezi ve deri dokularında yerleşmiştir. Florun, özellikle çürükten korunma açısından; dişlerin sürme öncesi ve sürme sonrası döneminde diş dokusuna ve plak oluşumuna çok önemli etkileri vardır.

Diş çürükleri dünyanın hemen her ülkesinde görülebilen bir hastalıktır. Etiyolojisinde ve kişilerin ağzındaki çürük şiddetinin ortaya çıkışında karbonhidratlarla ilişkili olarak beslenme tarzı, ara öğün sıklığı, kişinin fırçalama alışkanlığı ara yüz temizliği ve tükürüğün bazı özellikleri ve mine yapısı etkili olmaktadır. Bu karmaşık etiyoloji oral hijyen uygulamaları ile çürük arasındaki korelasyonun tespitini zorlaştırsa da plak kontrolü diş çürüklerinin önlenmesinde önemli bir faktördür.

Epidemiyoloji

Genel olarak toplumun ağız-diş sağlığı düzeyinin belirlenmesinde Dünya Sağlık Örgütü’nce önerilen bazı yaş/yaş grupları vardır. Bu yaşlar/yaş grupları; 5 yaş, 12 yaş, 15 yaş, 35-44 ve 65-74 yaş gruplarıdır.

Dünyada görülen en yaygın kronik hastalıkların başında yer alan diş çürükleri ve periodontal hastalıklar, prehistorik çağlardan beri insan sağlığını olumsuz yönde etkilemektedir.

Diş çürüklerinin prevalansı modern toplumlarda daha yüksek görülmekle beraber günümüzde bu bulgularda düşüşler kaydedilmeye başlanmıştır. Birçok kişi için diş çürüğü problem olmazken çoğu toplumlarda çürük prevalansı hala sorun olmaya devam etmektedir.

Ülkemizde diş ve dişeti hastalıkları toplumda  % 85’ lere varan sıklıkta görülmektedir.

Düzenli diş fırçalamak, diş sağlığını korumaya yardımcı olur.

Düzenli diş fırçalamak, diş sağlığını korumaya yardımcı olur.

Diş sağlığını korumak için neler yapılabilir?

  • Anne sütü desteklenmelidir (ilk 6 ay tek başına).
  • Yeterli ve dengeli beslenmeye dikkat edilmelidir.
  • Dişin direnci proteinli, fosfattan zengin yiyecekler ve flor ile artırılmalıdır. Bu özellikle diş oluşumu ve gelişimi sırasında yapılmalıdır.
  • Şeker yemek aralarında değil, yemekle birlikte tüketilmelidir. Şeker tüketiminden mümkün olduğunca kaçınılmalıdır.
  • Kola gibi içeceklerinin yerine süt ve ayran kullanarak hem diş sağlığı hem de beslenme yönünden faydalı bir alışkanlık kazanılmalıdır.
  • Çocuklarda flor uygulaması yapılmalıdır.
  • Dişler düzenli olarak florlu diş macunları ile fırçalanmalıdır.
  • Ağız ve diş sağlığı ile ilgili eğitimler verilmelidir.
  • Bireylere düzenli diş muayenesi alışkanlığı kazandırılmalıdır.
  • Diş fırçaları düzenli olarak 3 ayda bir değiştirilmelidir.
  • Diş ipi kullanma alışkanlığı kazandırılmalıdır.
YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.