Ekonomik Faaliyet Türleri

29.07.2022
Ekonomik Faaliyet Türleri

Ekonomik faaliyetler, doğal ortam ile çerçevelenir. Bu faaliyetleri belirleyen sebepler; başta doğal ortam, iklim, arazi şekilleri, yer üstü ve yer altı zenginlikleri ve ulaşım imkânlarıdır.

Doğal ortam temel belirleyicilerden olsa da, ülkelerin doğal şartlarının benzer olması, her zaman aynı ekonomik faaliyetlere sahip olacaklarını göstermemektedir. Bu sebeple ekonomik faaliyetler, dünya bütünü üzerinde ele alınabileceği gibi, kıta, ülke, bölge, il ya da ilçe özelinde de ele alınabilir.

Ülkelerin doğal şartları birbirine benzemesine rağmen, demografik, kültürel ve siyasi yapı farklılıkları, ekonomik yapılarını da birbirinden farklı kılar.

Ekonomik Faaliyet Türleri

Ekonomik faaliyetler çeşitlidir. Topraktan elde edilen ürünler, yetişen veya yetiştirilen hayvanlar, işletilen madenler, avlanan hayvanlar, vb. gibi. Bunlardan elde edilen ürünlerin bazıları doğrudan tüketilirken, bazıları da sanayi tesislerinde işlendikten sonra tüketilebilir hale gelmektedir. Bu şekilde elde edilen hammaddeler ya da ürünler fazla ise eksik olan yerlere gönderilmekte, eksik ise fazla olan yerlerden temin edilmektedir. Böylece “tarım”, “sanayi”, “ticaret”, “ulaşım” ve “turizm” bir ülkenin başlıca ekonomik faaliyetlerini oluşturur.

İnsan ihtiyaçları zaman içinde değişiklik göstermektedir. Buna bağlı olarak ekonomik faaliyetler de değişir ve gelişir. Geçmişte, birincil ve ikincil ekonomik faaliyetler insan ihtiyaçlarını karşılamada yeterli olurken, günümüzde bu faaliyetlere ek olarak, üçüncül, dördüncül ve beşincil ekonomik faaliyetler eklenmiştir. Bu faaliyetler, üretim, tüketim ve mübadele olmak üzere üç başlık altında toplanır.

Üretim

Kıt malların miktarı veya faydasını arttırmak suretiyle gerçekleştirilen faaliyetlerin tümüne “üretim” denir. Bu tanımdan hareketle üretici, bir malın sadece faydasını arttırarak da üretim gerçekleştirmiş sayılmaktadır. Üretimde bulunurken malların faydası dört şekilde arttırılabilir.

  1. Şeklini değiştirerek: mallar fiziki, kimyevi olarak değiştirilip fayda sağlanır.
  2. Mekân faydası arttırılarak: bir malı bir yerden alıp, ihtiyacın daha çok olduğu yere götürerek malın faydasını arttırmaktır.
  3. Zaman faydası sağlanarak: malların fazla olduğu zaman stoklamak, daha az oldukları zamanlarda kullanarak fayda sağlamaktır.
  4. Mülkiyet faydası arttırılarak: bir malı ihtiyacı az olandan alıp, ihtiyacı çok olana vererek faydasını arttırmaktır.

Mal ve hizmetlerin üretilmesi için kullanılan kıt kaynaklara üretim faktörleri adı verilmektedir. Bu faktörler dört grup altında toplanır.

  1. Emek; üretime fiilen ya da beyin gücü ile katılan insan unsurudur.
  2. Toprak; doğal kaynaklar olarak bilinen üretici güçlerdir. Ülkeden ülkeye miktar ve kalite olarak farklılık gösteren doğal kaynakların içine, ormanlar, akarsular, göller, denizler, madenler, vb. girmektedir.
  3. Sermaye; üretim için gerekli olan servettir. Bir işletmenin nakit parası, araç ve gereçleri, binaları, üretim malları, vb. sermaye olarak nitelenmektedir.
  4. Teknoloji; işgücünün üretim yeteneğini geliştirmek, hızlandırmak ve verimliliğin arttırılması için bilginin üretilmesidir.

Tüketim

İnsanların ihtiyaçlarını ve taleplerini karşılamak amacıyla üretilen faydalı mal ve hizmetlerin kullanılmasına tüketim denir. Ekonomik faaliyetlerin nihai amacı tüketimdir.

Tüketilen mal ve hizmetler, tüketim malları, ara mallar, üretim malları, dayanıklı ve dayanıksız mallar şeklinde çeşitlendirilmiştir. Mal ve hizmetlerin tüketiminin kapsamı, her çeşitte farklılık gösterir. Tüketim, insanların isteklerini ve ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla üretilmiş olan mal ve hizmetlerin sağladığı yararların kullanılmasıdır. Tüketimin kapsamı, tüketilen mal ve hizmetlerin özelliklerine göre değişmektedir.

Mübadele (Değiş-Tokuş)

Üretim yapan insanların, ihtiyaçlarından fazla ürettikleri her malı başkalarına satma, ihtiyaç duyduğu her malı da başkalarından satın alma mecburiyeti, ekonomide mübadele faaliyetinin ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Günümüzde para ile gerçekleştirilen mübadele işlemi, eskiden malın mal ile mübadelesi şeklinde gerçekleştirilmekteydi. Satma ve satın alma işlemlerinin birlikte gerçekleştirildiği mübadele ekonomisine, üretim faktörlerinin alım ve satımı ile ilgili faaliyetler de girmektedir.

Kaynak: Özge Ünver DİRLİK – Ekonomik Faaliyetlerin Kültürel Yapıya Etkisi – Denizli Örneği

YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.