Somatizasyon Bozukluğu

05.02.2022
Somatizasyon Bozukluğu

Somatizasyon bozukluğu çoklu bedensel yakınmaların olduğu psikolojik kökenli bir tanıdır.

Somatizasyon Bozukluğu eski çağlardan beri Histeri olarak tanımlanmış, 1960 larda Briquet Sendromu olarak adlandırılmıştır. Ancak son yıllarda Somatizasyon Bozukluğu adı altında ele alınmıştır.

Epidemiyoloji :

Somatizasyon Bozukluğunun genel toplumda görülme sıklığı %1.1 kadardır. Kadın erkek oranı 5-10/1 dir. Bir yıllık prevalans ise % 0.07 dir. Ailevi yatkınlık söz konusu olup antisosyal kişilik, alkol ve madde kötüye kullanımı sıkça eşlik edebilmektedir. Genetik yatkınlık ve çevresel etkenlerde etkili olabilir. Bozukluğun birinci basamakta ayaktan izlenen hastalarda görülme sıklığı %5-10 arasındadır.  Türkiye Ruh sağlığı profili çalışmalarında 12 aylık somatizasyon bozukluğu yaygınlığı kadınlarda %0.4 erkeklerde % 0 olup nüfusta %0.2 olarak belirlenmiştir.

Etyoloji

Somatoform bozuklukların etyolojisinde iki temel etken vardır.

  1. Psikososyal etkenler: Bu bozukluktaki yakınma ve belirtiler sosyal iletişimin belirtileri olarak yorumlanır. Ayrıca bu belirtiler hastaların bilinçdışı ruhsal çatışmalarıyla bağlantılı olarak değerlendirilir. Psikanalitik görüşe göre belirtiler bastırılmış içrel dürtülerin yerine geçmektedir.
  2. Biyolojik etkenler: Bazı çalışmalar somatoform bozukluklar için nöropsikolojik bir temel olduğuna işaret etmektedir. Buna göre hastaların bedenden gelen uyaranların hatalı algılamayla ve değerlendirilmesiyle sonuçlanan karateristik bir dikkat ve bilişsel bozuklukları vardır. Örneğin bu kişilerde aşırı duyarlılık, tekrarlayan uyaranlara uyum sağlayamama, alışamama, seçicilikte yetersizlik gibi bazı vakaların beyin haritaları (brain imaging) çalışmalarında frontal lob ve baskın olmayan beyin yarısında düşük metabolizma saptanmıştır.

Genetik yakınmalardan da söz etmek mümkündür. Keza sitokin çalışmaları sinirbilim araştırmalarında üzerinde önemle durulan diğer bir alandır.

Belirti ve Bulgular:

Somatizasyon bozukluğu tanısı alan kişiler genellikle genç kadınlardır. Kadın, erkek oranı 20 ye 1 dir. Ailevi paternler etkilidir. Bu kişiler çok sayıda doktor ziyaretine gitmişlerdir. Genellikle birkaç yıl süren tedavi arayışları yanında iş, meslek ve aile yaşamlarında bozulmalar olur. Tanı için en az dört ağrı yakınması ya da belirtisi gerekebilir. İki gastrointestinal yakınma veya belirti bir psödönörolojik yakınma ve belirti ve bir cinsel yakınma veya belirti den söz edebilir. Bu belirtilerin genel tıbbi durum ya da madde kötü kullanımına bağlı olmaması gerekir.

Bu fiziksel yakınma ve belirtilerin yanı sıra hastalarda duygudurumu değişiklikleri de görülür. Bunlar hastalıklarından söz etmekten hoşlanır ve yakınmalarını abantırlar. Çünkü hastalık bir iletişim aracı ve çevrenin ilgisini üzerinde toplama kaynağıdır. Hastalık belirtileri bir savunma olarak yetersiz kaldığında kaygı ve depresyon görülür hastaneye başvurular genellikle fiziksel yakınma ve belirtiler nedeniyle olur. Sık sık doktor değiştirdikleri gibi aynı gün içinde birkaç doktora gidebilirler. Gelişimsel olarak genellikle bağımlı kişilik özellikleri gösterirken çevrenin ilgi ve hayranlığını beklerler.

Somatizasyon Bozukluğunda Genel Belirtiler

Nervousness (Gerginlik)% 92Çarpıntı% 60
Sırt Ağrısı% 82Baygınlık% 56
Halsizlik% 84Adet düzensizliği% 48
Eklem Ağrısı% 84Aşırı adet kanaması% 48
Baş Dönmesi% 84Fobi% 48
Eklem Ağrıları% 84Cinsel ilgisizlik% 48
Yorgunluk% 84Ağrılı İdrar% 44
Karın Ağrısı% 80Afoni% 44
Bulantı% 80Kusma% 32
Başağrısı% 80Suisid düşünme% 28
Nefes Darlığı% 72Ağız rektum ve vajinada yanıcı ağrı% 28
Göğüs Ağrısı% 72Umutsuzluk% 28
Bir şey yapmadığı zaman kendini kötü hissetme% 72Kilo kaybı% 28
Kabızlık% 64Anorgazmi% 24
Anksiyete% 64Diyare% 20
Depresif Duygular% 64Hamilelik Boyunca Kusma% 20
Görme Bozuklukları% 64
Anoreksiya% 60

Bu hastaların düşünce içeriği hastalıkları üzerinde yoğunlaşmış olup, anlatımları çok dramatiktir. Kısaca konuşmaları gibi davranışlarında da histriyonik özellikler hakimdir.

Somatizasyon bozukluğu olan hastaların düşünce içeriğinin hastalıkları üzerinde yoğunlaştığı görülür. Çevrelerindeki kişilerle konuşmalarında genel olarak hastalıkları hakkındaki sözler ve yorumlar yer alır. Somatizasyon bozukluklarında depresyon ve anksiyete sıklıkla eşlik eden tablolardır. Bazen somatizasyon bozukluğu yaşanan bir depresyonu gizleyebilir.

Sınıflandırma ve Tanı Ölçütleri

DSM-IV-TR tanı ölçütleri

  1. A. Birkaç yıllık bir dönem içinde ortaya çıkan, tedavi arayışları ya da toplumsal, mesleki ya da işlevselliğin diğer alanlarında bozulma ile sonuçlanan ve 30 yaşından önce başlayan çok sayıda fizik yakınma öyküsünün olması.
  2. Aşağıdaki tanı ölçütlerinden her biri karşılanmış olmalıdır, herhangi tek bir belirti bu hastalığın gidişi sırasında herhangi bir zamanda ortaya çıkabilir.

1-Dört ağrı semptomu: En az 4 ayrı yer ya da işlevle ilişkili ağrı öyküsünün olması.(Örneğin; baş ağrısı, karın, sırt, eklemler, ekstremiteler, göğüs, rektum, menstruasyon sırasında, cinsel ilişki sırasında ya da idrar yapma sırasında.)

2-İki gastrointestinal (mide-bağırsak ) semptom: Ağrı dışında en az iki gastrointestinal belirti öyküsünün bulunması (örneğin; bulantı, şişkinlik, gebelik dışında kusma, diyare ya da birçok yiyeceğin dokunması.)

3- Bir cinsel semptom: Ağrı dışında en az bir cinsel ya da üreme organlarıyla ilgili belirti öyküsünün olması, (örneğin cinsel ilgisizlik, erektil ya da ejakulatuvar işlev bozukluğu,menstruasyonların düzensiz olması, aşırı menstrüel kanama, gebelik boyunca kusma)
4- Bir psödonörolojik semptom: Ağrıyla sınırlı olamayan ve nörolojik bir durumu düşündüren en az bir semptom ya da defisit öyküsünün bulunması (örneğin, koordinasyon ya da denge gibi konversiyon belirtileri, felç ya da belirli bir bölgede güç yitimi, yutma güçlüğü ya da boğazda düğümlenme duygusu, afoni, üriner retansiyon, varsanılar, dokunma ya da ağrı duyumu yitimi, çift görme, körlük, sağırlık, katılmalar, amnezi gibi disosiyatif semptomlar; bayılma dışında bilinç yitimi.)

Aşağıdakilerden ya (1) ya da (2) vardır:

  1. Yeterli bir incelemeden sonra B ölçütündeki semptomların hiçbiri bilinen genel bir tıbbi durum ya da bir maddenin (örn. kötüye kullanılan bir ilaç, tedavi için kullanılan bir ilaç) doğrudan etkileri ile tam açıklanamaz.
  2. İlişkili genel bir tıbbi durum olsa bile fizik yakınmalar ya da bunların bir sonucu olarak ortaya çıkan toplumsal ya da mesleki bir bozulma, öykü, fizik muayene ya da laboratuar bulgularına göre beklenenden çok daha fazladır.

D.Bu belirtiler amaçlı olarak ortaya çıkarılmamakta ya da bu tür belirtileri varmış gibi davranılmamaktadır.

Ayırıcı Tanı

Her şeyden önce altta yatan gerçek fiziksel hastalıklarla karışabilir. Bu nedenlerle fiziksel hastalıklardan ayırt etmek gerekir. Somatizasyon bozukluğunda subjektif yakınmalar ve fonksiyonel işlev bozuklukları vardır. Somatizasyon bozuklukları daha çok endokrin bozukluklar, kollagen doku hastalıkları ve immün hastalıklarla karışabilir. Multipl Skleroz, sistemik lupus eritematozis, depresyon, anksiyete bozuklukları ile de karışabilir. Hipokondriyaziste genellikle tek subjektif yakınma vardır ve erkeklerde daha sıktır. Konversiyonda ise somatizasyon bozukluğunda görülmeyen güzel aldırmazlık (labella indiference) vardır.

Gidiş ve Sonlanım

Somatoform bozukluğu genelde süregelen olup zaman zaman remisyonlar görülebilir. Belirti ve yakınmalarda zaman zaman şiddetlenip azalabilir. Kadınlarda menstrüel yakınmalar ve belirtiler bu bozukluğun habercisi olabilmektedir. Somatizyon bozukluğu hastaların yaşamını büyük oranda etkiler sık sık doktor değiştirirler, çok çeşitli ilaçları denerler, ilaç kötüye kullanımları vardır. Evlilik ve aile yaşamları sağlıklı olmayıp, boşanmalar görülebilir. Eksen iki bozukluk mevcutsa sonlanım daha olumsuzdur.

Tedavi

Somatizasyon bozukluğunun tedavisinde genellikle belirtilere göre ilaç seçimi yapılır. Bu amaçla antidepressifler ve anksiyolitikler kullanılır. İlaç tedavileri dışında psikoterapilerin eklenmesi yararlanmayı arttıracaktır.

Kaynak: Somatoform Bozukluklar – Prof.Dr.Abdülkadir ÇEVİK

YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.